Διαχείριση της σχολικής τάξης συνεργατικά Αυτοκαθορισμός/αυτοτέλεια στην εργασία και στη μάθηση Συνεργασία των μαθητών στην τάξη Μάθημα που συνεισφέρει στην αυτόνομη «ανακάλυψη» του περιεχομένου, σε ανάλογο μαθησιακό περιβάλλον Ελεύθερη έκφραση των μαθητών Η παιδαγωγική Freinet αντλεί τη δυναμική της από τις καθημερινές προκλήσεις στο σχολείο και την σχολική αίθουσα. Ο θησαυρός που συγκεντρώνεται από πρακτικές εμπειρίες είναι ανεκτίμητος και βέβαια γίνεται ακόμα πιο πολύτιμος όταν μοιράζεται. Η συνεργατικότητα δομείται σε πέντε διαφορετικά, αλληλένδετα επίπεδα: Συνεργασία στην τάξη (Τα παιδιά οργανώνονται συνεργατικά, συμβουλεύουν, αποφασίζουν, ασκούν κριτική και αλλάζουν). Συνεργασία σε μικρές ομάδες (μια μικρή ομάδα αναλαμβάνει μια εργασία, οι μαθητές μοιράζονται τις υποχρεώσεις και μαθαίνουν να επικοινωνούν για την επίλυση ενός προβλήματος). Συνεργασία ανάμεσα στα σχολεία (η εφημερίδα ή τα γράμματα, τα social media, παράγουν την επικοινωνία με άλλους ανθρώπους και την δουλειά τους). Συνεργασία των δασκάλων (Οι σχολικές τάξεις ανοίγουν και οι δάσκαλοι βρίσκονται σε τοπικό ή ευρύτερο επίπεδο και συζητάνε μεταξύ τους ανταλλάσουν εμπειρίες οργανώνουν σεμινάρια, διευκολύνουν την μεταξύ τους ανταλλαγή εμπειριών). Συνεργασία μεταξύ σχολείου και γονιών (Η σχολική τάξη είναι κάθε στιγμή ανοιχτή για τους γονείς που θέλουν να δούνε και να μάθουν. Μπορούν και οι ίδιοι να φέρουν τις δικές τους εμπειρίες).

Αρχή της συνεργατικότητας είναι το χτίσιμο σχέσεων εμπιστοσύνης μεταξύ των προσώπων που μετέχουν στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η τεχνική του «τι νέα;» αποτελεί τη βάση της υποδοχής των παιδιών στην σχολική τάξη. Εκεί, με το μοίρασμα όλων όσων οι συμμετέχοντες θεωρούν σημαντικά, συλλογικοποιούνται ο χώρος, τα πρόσωπα, οι διαδικασίες και τα περιεχόμενά τους. Έτσι τα προσωπικά νέα γίνονται συλλογική γνώση και το «τι νέα;» αποτελεί το πρώτο και βασικό βήμα για την παιδαγωγική της συνεργατικότητας. Ουσιαστικά είναι ένας κύκλος συζήτησης, όπου οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες μπορούν ισότιμα να καταθέσουν και να μοιραστούν σκέψεις, συναισθήματα, εμπειρίες ή οτιδήποτε άλλο μπορεί να τους προβληματίζει, να τους χαροποιεί, να τους ενδιαφέρει ή και όλα ταυτόχρονα. Η ισοτιμία εξασφαλίζεται με το «συμβόλαιο» συμμετοχής, ένα σαφές καθορισμένο πλαίσιο, σύμφωνα με το οποίο λειτουργεί η όλη διαδικασία και ορίζεται η επικοινωνία: Δεν κοροϊδεύουμε – δεν προσβάλουμε αυτόν/αυτή που μιλά Ζητάμε τον λόγο Τηρούμε τον χρόνο (όταν έχει οριστεί) Ακούμε προσεκτικά – ακούμε ενεργητικά (κάνουμε στο τέλος ερωτήσεις) Αυτά που συζητιούνται μένουν στην τάξη Ο δάσκαλος, η δασκάλα είναι μέρος του κύκλου και διασφαλίζει τουλάχιστον στις πρώτες προσπάθειες την τήρηση των κανόνων. Οι όροι μπορούν να τεθούν αρχικά από τον διδάσκοντα/την διδάσκουσα και να συζητηθούν/να συμφωνηθούν στη συνέχεια στο συμβούλιο της τάξης. Διάφορα ζητήματα μπορεί να ανακύψουν στην εφαρμογή του «τι νέα;». Ένα απ’ αυτά είναι η απαξίωση και η μη συμμετοχή. Κλειδί για την επιτυχία του «τι νέα» είναι η υπομονή. Κάθε παιδί χρειάζεται τον χρόνο του, μέχρι να νοιώσει μέρος του συνόλου και να εμπιστευτεί την ομάδα. Η σιγουριά και η ασφάλεια «χτίζεται» μέρα με τη μέρα. Η συμμετοχή, η αγάπη ή ακόμη το νοιάξιμο για όποια διαδικασία ή περιεχόμενο, έρχεται με την αίσθηση της οικειοποίησης τους. Αισθανόμαστε όσα συμβαίνουν ως «δικά μας», μοιραζόμαστε, κάτι που αποτελεί και βασικό στόχο της ίδιας της τεχνικής. Η στάση αυτή εδραιώνει τη συμμετοχή όλων και αναβαθμίζει τη μαθησιακή διαδικασία και τα περιεχόμενα της. Μέσα από αυτή την απλή διαδικασία στοχεύουμε στην καλλιέργεια της σκέψης, στην επιλογή θέσης και στην έκφραση άποψης. Με την επαναοικειοποίηση της γλώσσας μας, της γλώσσας ως κοινού τόπου συνεννόησης και συνεργασίας, βελτιώνεται και ενισχύεται η χρήση της ως μέσο έκφρασης.

Ο σπουδαίος Γάλλος παιδαγωγός Freinet εισήγαγε στην εκπαιδευτική πρακτική πρώτος το 1923 την τεχνική του τυπογραφείου. Η δυσκολία στην ομιλία από τραυματισμό του στον πνεύμονα, γέννησε την ιδέα της παραγωγής κειμένων από τα ίδια τα παιδιά. Τα παιδιά έγραφαν τις δικές τους εργασίες ώστε να τις επεξεργαστούν αργότερα, ή να τις παρουσιάσουν σε άλλες τάξεις, ή στην κοινότητα. Στο τυπογραφείο τυπώνονταν τα κείμενα τους, η εφημερίδα τους και βιβλία. Οι εφημερίδες τους ανταλλάσσονταν με τις εφημερίδες άλλων σχολείων στα πλαίσια της επικοινωνίας τους και της ανταλλαγής εκπαιδευτικών πρακτικών. Ο Freinet ενθάρρυνε τα παιδιά να γράφουν τα δικά τους κείμενα μέσα από μια άλλη τεχνική του αυτής των «Μικρών βιβλίων», κάποια από αυτά ενσωματώνονταν και στην σχολική εφημερίδα. Η εφημερίδα τυπώνονταν και μοιράζονταν δωρεάν στα παιδιά. Στόχοι: Να αντικατασταθούν σταδιακά τα σχολικά εγχειρίδια από έντυπα που δημιουργούσαν τα ίδια τα παιδιά ώστε να αποτελέσουν εργαλεία Ανάγνωσης, Γραφής και Ελεύθερης έκφρασης, Επικοινωνίας παιδιών- Κοινότητας, Έκφρασης συναισθημάτων, ιδεών και αναζητήσεων. Αύξηση των εσωτερικών κινήτρων των παιδιών για μάθηση μέσα από τη δημιουργία των δικών τους κειμένων. Τα σχολικά έντυπα και βιβλία παράγονται μέσα από τη φυσική μέθοδο μάθησης, τη ψηλαφητή διερεύνηση και την έρευνα. Ο/η δάσκαλος/α έχουν το ρόλο του/της συντονιστή/τριας και συνοδοιπόρου, βοηθώντας τα παιδιά, όπου και αν χρειάζεται. Τα έντυπα περιέχουν εξατομικευμένες και ομαδικές εργασίες που παράγουν και διορθώνουν τα ίδια τα παιδιά. Τα θέματα που θα αναπτυχθούν στην τάξη και θα αποτελέσουν μέρος του περιεχομένου των εντύπων επεξεργάζονται στα συμβούλια της τάξης. Το «¨Άνοιγμα» του σχολείου στην Κοινότητα επιτελείται μέσα από συνεντεύξεις, επισκέψεις εκτός σχολείου, υποδοχή και αλληλεπίδραση ατόμων και ομάδων εντός σχολείου, αλληλογραφία με άλλα σχολεία και φορείς, διαδικασία που τροφοδοτεί τα σχολικά έντυπα. Στη σύγχρονη εκδοχή πολλά σχολεία επιλέγουν την ψηφιακή μορφή της εφημερίδας μιας και τυπώνουν κάποια αντίτυπα για την τάξη τους. Δυστυχώς ή ευτυχώς στην εποχή μας κυριαρχούν τα ψηφιακά μέσα και εμείς καλούμαστε να πάρουμε θέση. Παραδείγματα σχολικών εντύπων : Οι φιλίες των παιδιών, 35ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας, Εξάρχεια Mafrancophonie, τχ. 2, Η Εφημερίδα των μαθητών που διδάσκονται γαλλικά στα σχολεία της Ανατολικής Αττικής. Η φωνή των παιδιών, Δημοτικό σχολείο Ταυρωνίτη: Δίκτυο συνεργατικών σχολείων με την Παιδαγωγική Φρενέ-Χανιά Κόκκινη κλωστή, Νηπιαγωγείο Babyland δίκτυο: Συνεργατικό Δίκτυο Εκπαιδευτικών Βόλου με την Παιδαγωγική Freinet